Kraj Gadafijeve ere

Gadafiju se u augustu, poslije višemjesečnih narodnih protesta i vojne intervencije NATO-a, izgubio svaki trag pošto su pobunjeničke snage ušle u prijestolnicu Tripoli. Nagađalo se da je sa najbližim saradnicima otišao u Niger, ali je, po svemu sudeći, iako svrgnut, Gadafi od tada bio u svojoj zemlji.

Gadafi je rođen 7. juna 1942. kao najmlađe dijete u beduinskoj porodici u pustinjskoj oblasti Sirt.

Pravo je završio na Libijskom univerzitetu sa visokim ocjenama, nakon čega se upisao na vojnu akademiju u Bengaziju 1963. Jedno kraće vrijeme školovao se i u Mostaru u u okviru programa razmjene studenata.

Nakon diplomiranja poslat je u Veliku Britaniju na dalje usavršavanje u Kraljevsku vojnu akademiju Sendharst, a po povratku u zemlju osnovao je Savez slobodnih oficira sa kojima je 1969. pučem svrgao kralja Idriza i uspostavio vojnu diktaturu.

Nakon toga formira Socijalističku Narodnu Libijsku Arapsku Džamahiriju i propagira politički sistem narodnih kongresa i komiteta, kao direktnu demokratiju bez parlamentarizma. Godine 1976. objavio je Zelenu knjigu u kojoj navodi svoje političke ciljeve.

Zelena knjiga, skup Gadafijevih filozofskih misli koje su bile predmet istraživanja cijelog jednog odsjeka na vodećem libijskom univerzitetu, bila je uklesana i na mnogim zgradama u gradovima širom Libije.

Iako je značajne resore vlasti dao svojim sinovima, njih trojica su, kako su mnogi smatrali, bili samo džokeji dok je glavna vlast ostajala u rukama Gadafija.

Mada je oštro osuđivao korupciju koja bi dovela do toga da ograničen broj Libijaca stekne ogromno bogatstvo, Gadafi i njegova porodica, kako se vjeruje, stekli su ogromno bogatstvo, zahvaljujući činjenici da Libija ima najveće rezerve nafte u cijeloj Africi.

Zalagao se za jedinstvo arapskih zemalja, a na njegovo insistiranje osnovana je Afrička unija, koja je proglašena nasljednicom Organizacije afričkog jedinstva.

Uzor mu je bio egipatski predsjednik Gamal Abdel Naser, čiju ideju o panarabizmu je slijedio, a podržavao je i panislamizam, sa idejom labave unije svih islamskih država i naroda.

Ogromno naftno bogatstvo Libije godinama je koristio za finansiranje ekstremističkih pokreta i njihovih lidera. Podržavao je Palestinsku oslobodilaču organizaciju, a 1970-ih i 1980-ih i mnoge druge muslimanske oslobodilačke pokrete, čime se njegov režim upetljao u terorističke aktivnosti i u arapskim i u nearapskim zemljama.

Polovinom 1980-ih međunarodna zajednica ga je smatrala glavnim finansijerom međunarodnog terorizma.

Tvrdilo se da je glavni finansijer pokreta Crni septembar koji je izvršio masakr nad izraelskim sportistima na Olimpijskim igrama 1972. u Minhenu, a SAD su ga optužile za direktnu kontrolu nad podmetanjem bombe u jednoj berlinskoj diskoteci 1986. u kojoj je poginulo troje, a ranjeno više od 200 osoba, većinom američkih vojnika.

Napetosti između Libije i Zapada dostigle su vrhunac tokom administracije američkog predsjednika Ronalda Regana, koja je pokušala da zbaci Gadafija. U martu 1982. SAD su objavile zabranu uvoza libijske nafte i izvoz Libiji američke tehnologije za industriju nafte.

Tokom većeg dijela devedesetih, Libija je trpela ekonomske sankcije i diplomatsku izolaciju kao rezultat Gadafijevog odbijanja da potpiše izručenje SAD-u i Velikoj Britaniji dvojice Libijaca optuženih za podmetanje bombe na let avio kompanije Pan American u Škotskoj, kada je poginulo 270 ljudi.

Libija je 2003. zvanično prihvatila odgovornost za podmetanje bombe, a Gadafi je pristao da isplati odštetu od 2,7 milijardi dolara, to jest 10 miliona dolara za svaku žrtvu njihovim porodicama.

Od kraja devedesetih, Gadafi je počeo da radi na poboljšanju odnosa sa Zapadom, a još prije napada na SAD 2001. založio se za borbu protiv Al- Qaide. Američki State Department je 2006. objavio da će ponovo uspostaviti pune diplomatske odnose sa Libijom.

U međunarodnim krugovima bio je poznat i po svojoj ekscentričnosti - imao je tjelohraniteljke iz Etiopije i bolničarke iz Ukrajine, po svom beduinskom stilu oblačenja, kao i zbog toga što je na putovanja u inostranstvo nosio svoj šator u kome je boravio i kamile čije mlijeko je svakodnevno pio. Među Libijcima je uživao glas lidera koji se ne libi da upotrebi silu.

Sredinom februara ove godine Libiju je zahvatila narodna pobuna, nakon sličnih u Egiptu i Tunisu, u kojoj su demonstranti tražili svrgavanje Gadafija. Krajem marta NATO počinje vojnu intervenciju u zemlji pod mandatom UN-a, čiji cilj je zaštita civila.

U augustu su pobunjenicčke snage ušle u Tripoli i zauzele Gadafijevo uporište u centru grada, nakon čega se Gadafiju gubi svaki trag, do današnjeg dana kada je ubijen nedaleko od Sirta.

Sa 41 godinom na čelu Libije, on je bio lider sa najdužim vladarskim stažem u arapskom svijetu.