Parlamentarna većina za Evropu

Većina stranaka što je učestvovala u izbornom procesu 2010. godine ne otvara planove o postizbornim koalicijama. Sve stranke pozitivno vrednuju interes građana da Bosna i Hercegovina postane članica EU. Ali većina stranaka ima različita stajališta u pogledu državnosti Bosne i Hercegovine i u tom kontekstu izvođenja ustavne reforme.

Zajednički imenitelj oko koga će se moći usaglasiti političke stranke koje su dobile najviše glasova u Parlamentarnoj skupštini i budu mogle obrazovati parlamentarnu većinu, jeste provođenje reformi i ubrzanje integracije Bosne i Hercegovine u EU. Sa stanovišta ovog strateškog cilja, a to je postizanje članstva Bosne i Hercegovine u Evropskoj uniju, moguća je uspostava parlamentarne većine sa jasnim koalicionim sporazumom.

Parlamentarna većina koja ne može preuzeti istorijsku odgovornost da Bosna i Hercegovina za kratko vrijeme: za godinu dana, postane kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, neće ispuniti očekivanja građana.   Takođe, parlamentarna većina koja će se uspostaviti nakon oktobarskih izbora ne može izbjeći programsko definisanje  reformi koje će osigurati uspješno zatvaranje pregovora sa Evropskom unijom  o svih 33 poglavlja do 2014. godine. 

U odnosu na sve ranije predizborne dogovore i koalicije stranaka nakon izbora 2010. godine, obrazovanje parlamentarne većine u Parlamentarnoj skupštini BiH postaje presudno za nastavak i ubrzani tok integracije BiH u EU. U definisanju sadržaja  koalicionog sporazuma  nužno je angažovanje EU posredstvom Visokog predstavnika međunarodne zajednice koji svoja ovlaštenja realizuje i u ulozi Specijalnog predstavnika EU.

Ako će koalicioni sporazum za obrazovanje parlamentarne većine ostati na ravni partnerstva stranaka i podjele ministarskih resora kao što je bilo u prethodnom vremenu, onda će Bosna i Hercegovina umjesto ubrzanog provođenja reformi, zapadati u još veću krizu svog funkcionisanja. Zbog toga se ne može pravdati izgubljeno vrijeme u proteklom mandatu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine u odnosu na tok evropskog integracijskog procesa.

Međunarodna zajednica u liku Visokog predstavnika u podsticanju izvođenja reformi mora postaviti pitanje i uloge i odgovornosti onih političkih stranaka koje čine parlamentarnu većinu. Ako unutar parlamentarne većine nije moguće postići konsenzus za donošenje reformskih zakona i ako zakone izbjegava proglasiti OHR na temelju bonskih ovlaštenja, onda država Bosna i Hercegovina postepeno ulazi u blokadu funkcionisanja njenih institucija. Posmatrano u ovom kontekstu, Visoki predstavnik međunarodne zajednice, u cilju osiguranja provođenja Dejtonskog mirovnog sporazuma ne može izbjeći odgovornost za postavljanje  pitanja legitimiteta parlamentarne većine.

U razvijenim parlamentarnim demokratijama kad koaliciona većina ne može donositi zakone, opozicija pokreće donošenje odluke za raspisivanje prijevremenih izbora ili sastavljanje nove koalicione većine. Takvo nešto nije primijenjeno u postdejtonskom političkom razvoju Bosne i Hercegovine. Niti je opozicija ojačala da to izvede, niti se OHR odlučivao da problematizira funkcionisanje parlamentarne većine sa stanovišta izgradnje mira i integracije u evroatlanske institucije. OHR se najčešće priklanjao birokratskoj volji lidera stranaka da sa njima daleko od javnosti i Parlamenta bezuspješno vodi dijalog o reformama, uključujući i ustavnu reformu.

Organi Evropske unije naspram integracije Bosne i Hercegovine u Evropsku uniju, u osnovi, imaju isti odnos kao što ga imaju i prema drugim zemljama u jugoistočnoj Evropi: Albaniji, Crnoj Gori, Makedoniji, Srbiji. Temeljno polazište je, da se moraju ispuniti svi uslovi predviđeni za sticanje članstva u EU. Dakako, ispunjavanje  tih uslova se ne može ni reducirati ni odlagati. Ali ne može se dopustiti ni usporavanje toka sticanja uslova za prijem Bosne i Hercegovine u članstvo EU. Zašto? Ponajviše zato što uspješan tok integracijskog procesa za BiH znači stabilizaciju političkog i ekonomskog razvoja. Znači i još nešto, a to je izlazak iz istorijskog stanja u kome je moguća obnova aktivnosti za etničku podjelu i kretanje zemlje u nove sukobe na etničkoj osnovi.

Budući da je izvođenje integracije Bosne i Hercegovine u EU i NATO istorijska odgovornost demokratskih institucija države Bosne i Hercegovine i da u tome svoj udio ima i sama EU i međunarodna zajednica kroz ovlaštenja u provođenju Dejtonskog mirovnog sporazuma, javlja se potreba problematizacije funkcionisanja odnosa Specijalnog predstavnika EU naspram provođenja reformi i cjeline integracijskog procesa. Istorijski projekt integracije BiH u EU pretpostavlja istovremeno i usaglašeno djelovanje demokratskih institucija države Bosne i Hercegovine i odgovarajućih tijela Evropske komisije. Nedopustivo je udaljavanje EU od BiH. Nedopustivo je čekanje nekog novog scenarija etničkih podjela i sukoba.

Projekt reformi za osiguranje ubrzanog toka integracije BiH u EU mora biti i vremenski omeđen i omeđen institucionalnom odgovornošću Parlamenta BiH  u komunikaciji sa Specijalnim predstavnikom EU za BiH. Bosna i Hercegovina treba dobiti poseban status zemlje sa ubrzanim tokom za sticanje statusa kandidata i prijema u članstvo EU, kako bi se provođenjem Dejtonskog mirovnog sporazuma dovršila internacionalizacija izgradnje države Bosne i Hercegovine.

U ovom kontekstu odgovornost za integraciju Bosne i Hercegovine u Evropsku uniju imaju: organi EU, zatim međunarodna zajednica u funkciji provođenja Dejtonskog mirovnog sporazuma i izgradnje mira i Parlament BiH kao najviše zakonodavno tijelo države. Na ovoj ravni nužna je promjena strategije međunarodne zajednice i EU  naspram stvaranja pretpostavki za ubrzanu integraciju i u EU i NATO. Ubrzanje prijema BiH u članstvo NATO javlja se kao strategijska osnova izgradnje mira i stabilizacije društvenog razvoja Bosne i Hercegovine. Javlja se kao globalna sigurnosna pretpostavka za provođenje reformi i dovršetak integracijskog procesa sa prijemom Bosne i Hercegovine u EU.

Operacionalizacija nove strategije EU prema BiH nakon parlamentarnih izbora u oktobru 2010. godine podrazumijeva:

1.Proglašenje stanovišta od strane EU  o izvođenju ustavne reforme i sticanje statusa kandidata za članstvo u EU. Ovo stanovište bi se realizovalo ugradnjom evropske klauzule u Ustav BiH kojom bi se dala ovlaštenja Vijeću ministara i Parlamentu u donošenju reformskih (evropskih) zakona.  2. Oblikovanje glavnih projekta reformi od kojih će ovisiti zatvaranje 33 poglavlja EU. 3. Ubrzano ispunjavanje uslova za prijem BiH  u NATO kao sigurnosne osnove  za izvođenje reformi. 4. Proglašenje mjera u okviru Vijeća za implementaciju mira za sankcionisanje organa i nosilaca funkcija koji pokreću i provode aktivnosti destrukcije državnosti BiH i procesa integracije BiH u EU. 5. Uspostavljanje regionalnih ureda Komisije EU za podsticanje razvoja gradova i opština u BiH sa težištem na: privredno poduzetništvo, komunalnu i saobraćajnu infrastrukturu, zapošljavanje i obrazovanje omladine. Ovi uredi bi se uspostavili u većim gradskim centrima: Tuzli, Brčkom, Bijeljini, Banja Luci, Trebinju, Doboju, Travniku, Zenici, Livnu, Mostaru, Sarajevu, Bihaću.

Integracija Bosne i Hercegovine u EU javlja se kao vodeći interes za građane Bosne i Hercegovine. Odvijanje integracijskog procesa najviše ovisi od odgovornosti Parlamentarne skupštine i Vijeća ministara BiH. Zapravo najviše ovisi od sposobnosti parlamentarne većine da izgradi konsenzus za donošenje reformskih zakona. Nepostojanje konsenzusa unutar parlamentarne većine u dužem vremenskom trajanju odmjenjivao je Visoki predstavnik svojim privremenim odlukama. Kad je od 2008. godine, Visoki predstavnik prestao donositi privremene odluke sa zakonskom snagom, a parlamentarna većina  nema konsenzus, došlo je do zastoja u provođenju reformi za uspješno odvijanje integracijskog procesa.

Nakon parlamentarnih izbora  2010. godine mora doći do prekretnice. U čemu će se ona sastojati?
a) U formiranju evropskog koalicionog sporazuma pobjedničkih stranaka da će za godinu dana dovesti državu BiH do statusa kandidata za članstvo u EU i da će dovršiti pregovore o pristupanju članstvu za naredne četiri godine (do 2014. godine). b) U promjeni strategije organa EU naspram stvaranja pretpostavki za odvijanje ubrzanog procesa integracije BiH u EU.

Promjena strategije organa EU sastojala bi se u tome što bi Bosna i Hercegovina imala poseban status u stvaranju uslova za ubrzano odvijanje procesa integracije u EU i NATO kroz oblikovani projekt provođenja reformi u Parlamentu Bosne i Hercegovine. Ovakav status BiH proističe iz njene geopolitičke pozicije u stabilizaciji mira u regiji jugoistočne Evrope i EU u cjelini. Bez ubrzanog odvijanja integracijskog procesa BiH u evropske institucije, BiH može postati područje novih sukoba i etničkih podjela. Otuda i ovlaštenja Specijalnog predstavnika EU nakon ukidanja Visokog predstavnika međunarodne zajednice, iz geopolitičkih i strateških razloga, moraju zadržati  institucionalnu moć intervencije u vidu sankcija za snage  koje vrše destrukciju integracijskog procesa BiH  u EU i NATO.
   

Dr.Mirko Pejanović, dekan Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Sarajevu: „Stabilna parlamentarna većina kao politička pretpostavka ubrzane integracije BiH u EU“  IFIMES, Ljubljana.  Za N24 izdvojeno je stajalište autora o "mogućnostima za formiranje stabilne parlamentarne većine  nakon oktobarskih izbora 2010. godine".